Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku odnotowano znaczne wahania zachorowalności, był to wówczas najwyższy okres zachorowań w epoce nowożytnej. Od tego czasu częstość występowania spada
Do 2024 r. utrzymywała się tendencja spadkowa – zapadalność była niska, np. w 2024 r. zgłoszono łącznie 636 przypadków (SZÚ Praha)
Początek 2025 roku przyniósł dramatyczny wzrost:
Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C
Inne typy (E i inne)
Shrnutí
Liczba potwierdzonych przypadków wirusowego zapalenia wątroby typu A (Czechy, 2020–2025*)
Rok
Łączna liczba spraw
2020
62
2021
122
2022
52
2023
16
2024
636
2025 (do lipca)
1 053
Powody:
Dlaczego tak wiele przypadków zapalenia wątroby typu A (wirusowego zapalenia wątroby typu A) pojawiło się w Czechach w 2025 roku, zostało już skomentowane przez ekspertów. Jest to kombinacja kilku czynników:
Niski poziom wyszczepialności populacji
Rozprzestrzenianie się w grupach ryzyka
Podróże międzynarodowe
Niedocenianie higieny i profilaktyki
Czynniki społeczne
W wyniku tych czynników nawet stosunkowo niewielkie wprowadzenie infekcji w 2025 r. doprowadziło do największej epidemii wirusowego zapalenia wątroby typu A w ciągu ostatnich 15 lat.
Ile można go znaleźć w Czechach
Kto jest najczęściej zagrożony i w jaki sposób jest przenoszony
Szczepienia i badania przesiewowe w Republice Czeskiej
Całkowite obciążenie (szacowane rozpowszechnienie)
Tendencja
Aktualna sytuacja w Republice Czeskiej
Częstość występowania trendów (2020–2025)
Rozpowszechnienie i grupy ryzyka
Sytuacja epidemiologiczna chorób zakaźnych i pasożytniczych w Polsce jest szczegółowo analizowana. Dane liczbowe o zarejestrowanych zachorowaniach na wszystkie objęte nadzorem w Polsce choroby zakaźne publikowane są regularnie przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny, z których wynika, że wzrosła liczba chorych na choroby zakaźne w 2022 r. vs. 2021 r. na salmonellozy (2022 r. – 8,3 tys. vs. 5,5 tys. chorych w 2021 r.), inne bakteryjne zakażenia jelitowe (23 tys. vs. 11,9 tys.), wirusowe i inne określone zakażenia jelitowe (23,4 tys. vs. 14,4 tys.), gruźlicę (3,7 tys. vs. 3,4 tys.), kiłę (1,1 tys. vs. 0,7 tys.), chlamydioza (0,3 tys. vs. 0,2 tys.), wirusowe zapalenie wątroby typy A (1,5 tys. vs. 1,0 tys.), wirusowe zapalenie wątroby typu B (1,5 tys. vs. 1,0 tys.), wirusowe zapalenie wątroby typu C (1,2 tys. vs. 0,9 tys.), nowo wykryte zakażenia HIV (1,0 tys. vs. 0,9 tys.), chorobę wywołaną przez Streptococcus pneumoniae (0,9 tys. vs. 0,6 tys.). Liczba chorych na choroby zakaźne w 2022 r. vs. 2021 r. zmalała w przypadku ospy wietrznej (57,7 tys. vs. 71,6 tys.) oraz grypę.
W powiecie cieszyńskim w 2024 roku sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób zakaźnych pozostawała pod stałym nadzorem Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rejestrowano zarówno przypadki pojedyncze, jak i zachorowania występujące w ogniskach środowiskowych i rodzinnych, co wymagało szybkiej reakcji epidemiologicznej. Najczęściej notowane były zachorowania sezonowe, w szczególności infekcje grypowe i grypopodobne, pojawiające się głównie w okresie jesienno-zimowym.
W dalszym ciągu obserwowano także choroby wieku dziecięcego, przede wszystkim ospę wietrzną, która szerzyła się w skupiskach dzieci i młodzieży, zwłaszcza w przedszkolach i szkołach. Zdarzały się zachorowania o charakterze pokarmowym, w tym zatrucia wywołane bakteriami Salmonella, a także inne choroby przenoszone drogą pokarmową i wodną. Pojedyncze przypadki dotyczyły również wirusowych zapaleń wątroby typu A i B, które wciąż pozostają w polu szczególnego zainteresowania nadzoru sanitarnego.
W raporcie zwrócono uwagę na rolę szczepień ochronnych jako podstawowego elementu profilaktyki. Utrzymanie wysokiego poziomu wszczepialności wśród dzieci oraz kontynuacja szczepień zalecanych u dorosłych są kluczowe dla ograniczenia ryzyka epidemii. Podkreślono również znaczenie wczesnej diagnostyki i obowiązku zgłaszania zachorowań, co umożliwia skuteczne prowadzenie działań zapobiegawczych.
W ocenie Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologiczna w Cieszynie sytuacja sanitarno-epidemiologiczna powiatu w 2024 roku była stabilna, a zachorowania, mimo że występowały, nie przybrały charakteru zagrożenia masowego. Nadzór koncentrował się na monitorowaniu źródeł zakażeń, prowadzeniu działań edukacyjnych w szkołach i placówkach opiekuńczych oraz zapewnianiu bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców regionu.
W 2024 roku zarejestrowano na podstawie Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi 5687 zachorowania (2023-15934) na choroby zakaźne, w tym 526 chorych wymagało hospitalizacji (9,2% przypadków). Odnotowano 13 przypadków zgonu z powodu zakażeń i chorób zakaźnych (4-Covid-19, 4-inne posocznice, 3-inwazyjna choroba wywołana przez Streptococcus pneumoniae, 1 – grypa, 1- gruźlica). Najczęściej zgłaszanymi chorobami zakaźnymi były: Covid19 (29%), choroby wieku dziecięcego (24%), w tym ospa wietrzna -15%) i grypa (20%):
Wirus grypy to wirus RNA z rodziny Orthomyxoviridae, który powoduje coroczne epidemie, a czasami pandemie. Jest znany ze swojej zdolności do szybkich zmian, co utrudnia długoterminową odporność i opracowanie szczepionki.
Rodzaje wirusów grypy
Budowanie wirusa
Informacja genetyczna: jednoniciowy RNA, podzielony na segmenty (8 części w typach A i B).
Otoczka wirusa: błona lipidowa z glikoproteinami powierzchniowymi:
Hemaglutynina (HA): umożliwia wiązanie się z komórkami i wnikanie do nich.
Neuraminidaza (NA): pomaga uwalniać nowe cząsteczki wirusa z komórki.
To właśnie połączenie kwasu hialuronowego i NA determinuje konkretne szczepy (np. H1N1, H3N2).
Mutacyjność do zmienności
Dryf antygenowy: niewielkie przyrostowe zmiany w HA i NA → corocznych epidemii.
Przesunięcie antygenowe: może dojść do nagłej poważnej zmiany (rekombinacji) → zupełnie nowego wirusa, na który populacja nie ma odporności → pandemii.
Transmisja i kurs
Profilaktyka i leczenie
Wirus COVID-19
Wirus COVID-19 (a dokładniej SARS-CoV-2) to koronawirus, który od 2019 roku wywołuje globalną pandemię. Należy do rodziny Coronaviridae i rodzaju Betacoronavirus.
Struktura i właściwości wirusa
Genom: jednoniciowy RNA (zmysł pozytywny), o długości około 30 000 nukleotydów.
Otoczka: błona lipidowa, w której znajdują się glikoproteiny wirusowe.
Główne białka strukturalne:
Białko S (kolce) – tworzy „koronę”; pośredniczy w wnikaniu do komórek poprzez wiązanie się z receptorem ACE2.
Białko M (błonowe) – nadaje kształt cząsteczce wirusa.
Białko E (otoczka) – bierze udział w składaniu i uwalnianiu wirusa.
Białko N (nukleokapsyd) – wiąże RNA i chroni je.
Transmisja
Przebieg infekcji
Warianty
Wirus jest wysoce mutagenny. W czasie pandemii pojawiły się główne warianty:
Alpha (B.1.1.7) – odkryta w Wielkiej Brytanii, o wyższej zaraźliwości.
Beta (B.1.351) – Republika Południowej Afryki, częściowa oporność na przeciwciała.
Delta (B.1.617.2) – Indie, wysoce zaraźliwe, wywołały dużą falę w 2021 roku.
Omikron (B.1.1.529 i subwarianty) – od 2021 r. do dziś dominujący, skrajnie zaraźliwy, przeważnie łagodniejszy przebieg, ale z dużą ilością reinfekcji.
Profilaktyka i leczenie
Obecnie dominujący wariant SARS-CoV-2 (COVID-19) różni się w zależności od regionu, ale globalnie jest to obecnie Omikron, znana jako NB.1.8.1 (czasami nazywana „Nimbus”).
Odniesienie:
Obszar / Źródło | Wariant dominujący |
Światowy | NB.1.8.1 (Omicron podlinie) |
Stany Zjednoczone | NB.1.8.1 i LP.8.1 są nadal obecne, NB.1.8.1 rośnie |
Europa (np. Wielka Brytania) | XFG („Stratus”) znacznie się rozprzestrzenia |
Oto krótki przegląd cech obecnie dominującej podlinii Omicron NB.1.8.1 („Nimbus”):
Klasyfikacja i pochodzenie: Zarówno WHO, jak i ECDC utrzymują go jako wariant w trakcie monitorowania (VUM); pierwsza ocena WHO miała miejsce 23.5.2025 r. Jest potomkiem linii JN.1.
Kluczowe mutacje w białku kolca: A435S, F456L, T478I, Q493E (i inne). Niektóre z nich są związane z silniejszym wiązaniem się z receptorem ACE2 i częściową ucieczką przeciwciał.
Zaraźliwość (przewaga wzrostu): badania laboratoryjne wykazują silniejsze wiązanie z ACE2 i wyższą zakaźność komórek niż inne krążące podlinie; to wyjaśnia szybkie rozprzestrzenianie się.
Wyciek immunologiczny: kombinacja mutacji (zwłaszcza w pozycjach 435, 445, 478, 493) zmniejsza neutralizację części przeciwciał poliklonalnych, ale jest to raczej efekt łagodny do umiarkowanego; nie obserwuje się dramatycznego „skoku”, jak we wcześniejszych LZO.
Nasilenie choroby: dostępne dane epidemiologiczne nie wskazują na wyższą zjadliwość w porównaniu z poprzednimi dominującymi podliniami Omikronu; Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ocenia globalne ryzyko jako niskie.
Skuteczność szczepionek i leczenia: obecnie stosowane szczepionki (zwłaszcza dawki przypominające) nadal dobrze chronią przed ciężkim przebiegiem, a leki przeciwwirusowe, takie jak nirmatrelwir/rytonawir, pozostają skuteczne.
Typowe objawy: podobne do wcześniejszych fal omikronu (ból gardła, kaszel, zmęczenie, gorączka); niektóre podsumowania wspominają o znacznym bólu gardła, ale są to obserwacje kliniczne, a nie wyjątkowa cecha wariantu.
Krztusiec to bakteryjne zakażenie kropelkowe z typowym kaszlem. Jest bardzo zaraźliwa, a nawet zagraża życiu małych dzieci. Najlepszą ochroną jest regularne szczepienia przypominające.
Krztusiec (krztusiec)
Przebieg choroby
Krztusiec ma typowy przebieg podobny do fazy:
Możliwe powikłania choroby
Zakaźność
Leczenie
Profilaktyka – szczepienia
Przegląd aktualnej częstości występowania krztuśca (krztuśca) w Republice Czeskiej:
Republika Czeska (rok 2025)
Europa (dla kontekstu)
W Republice Czeskiej aktywność krztuśca jest znacznie niższa w 2025 r. niż w 2024 r., ale liczba zachorowań nadal stale rośnie, a niemowlęta pozostają najbardziej narażoną grupą. Należy przestrzegać zalecanego szczepienia przypominającego Tdap (dorośli w wieku ok. 10-15 lat) oraz szczepienia kobiet w ciąży w 3. trymestrze ciąży w celu ochrony noworodków.
Podstawowe cechy
Choroby wywoływane przez pneumokoki
Grupy ryzyka
Serotypy
Transmisja
Meningokoki to bakteria o łacińskiej nazwie Neisseria meningitidis. Jest to Gram-ujemny diplokok (mikroskopowo wygląda jak dwa ziarna kawy obok siebie), który może być częścią normalnej mikroflory nosogardzieli, ale czasami powoduje bardzo poważne choroby.
Podstawowe cechy
Transmisja
Przebieg choroby
Patogeneza
Szczepienia i profilaktyka
Ukierunkowane badania przesiewowe, a nie badania ogólne
Godne warunki zakwaterowania
Zdrowie psychiczne
Dostępność usług
Komunikacja bez mitów
„Ryzyko zwykle wynika z warunków podróży i zakwaterowania, a nie z pochodzenia ludzi„.
Co jest dziś najważniejsze dla zdrowia publicznego w UE
1) Odra – choroba, której można zapobiegać poprzez szczepienia (VPD)
2) Gruźlica (w tym gruźlica utajona i gruźlica utajona)
3) Infekcje pasożytnicze i skórne w przeludnionych pomieszczeniach
4) Zdrowie psychiczne i obciążenie psychospołeczne
5) Choroby przewlekłe i przerwana ciągłość opieki
6) Ryzyko zawodowe i środowiskowe
W ostatnich latach UE po raz kolejny ma do czynienia głównie ze „starymi” infekcjami, które pojawiają się u nowo przybyłych – często z powodu przerwanych szczepień, warunków podróżowania i przeludnionych miejsc zakwaterowania (a nie dlatego, że migranci „przenoszą nowe choroby”).
Najczęstszy nawrót infekcji
Jak UE sobie z tym radzi (co się sprawdziło)
Ważne: większości zagrożeń można zapobiec. Kluczowym predyktorem wybuchu epidemii jest niski wskaźnik szczepień (dla wszystkich – miejscowych i przybyszów), a nie migracja jako taka.
Są to głównie infekcje powszechne w tropikach i subtropikach, które dostają się do Europy poprzez turystykę, szlaki handlowe lub migracje. Denga, malaria, dur brzuszny i wirusowe zapalenie wątroby typu A to najczęstsze przypadki „powrotów” do UE. Ryzyko lokalnego przenoszenia wirusa w UE jest obecnie powszechne w Europie Południowej, głównie w przypadku chorób przenoszonych przez komara Aedes albopictus (tygrysa azjatyckiego). Inne choroby pozostają praktycznie wyłącznie importowane i nie rozprzestrzeniają się (Ebola, MERS).
Najczęstsze grupy:
Choroby przenoszone przez komary
Choroby związane z wodą i jedzeniem
Choroby skóry i pasożytnicze
Inne egzotyczne choroby wirusowe
Region Śląska Cieszyńskiego charakteryzuje się specyficznymi wyzwaniami zdrowotnymi wynikającymi zarówno z uwarunkowań środowiskowych, jak i społeczno-demograficznych. Strategia Polityki Zdrowotnej Miasta Cieszyna na lata 2023–2028 wskazuje na szereg istotnych problemów zdrowotnych typowych dla regionu Śląska Cieszyńskiego, które wymagają szczególnej interwencji i planowania działań profilaktycznych.
Jednym z kluczowych czynników jest zanieczyszczenie środowiska, w tym powietrza, co wynika zarówno z położenia geograficznego w obrębie Górnośląsko-Zagłębiowskiego Okręgu Przemysłowego. Wysokie stężenie pyłów zawieszonych obecnych w powietrzu, które są jednym z głównych składników smogu ma istotny wpływ na wzrost zachorowań na choroby układu oddechowego oraz sercowo-naczyniowego. Wysokie stężenie pyłów zawieszonych są bezpośrednio powiązane z rozwojem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, astmy oraz zwiększoną zapadalnością na infekcje dróg oddechowych.
Drugim ważnym problemem jest starzejące się społeczeństwo w powiecie cieszyńskim, co przekłada się na zwiększone zapotrzebowanie na świadczenia zdrowotne z zakresu geriatrii, opieki długoterminowej i rehabilitacji.
Kolejnym zagadnieniem jest narastająca skala otyłości oraz chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie tętnicze, co wiąże się z niewystarczającym poziomem aktywności fizycznej wśród mieszkańców. Problem ten jest szczególnie widoczny wśród dzieci i młodzieży, a także osób dorosłych prowadzących siedzący tryb życia.
Dzięki transgranicznemu charakterowi miasta część mieszkańców korzysta także z oferty obiektów i ścieżek sportowo-rekreacyjnych w Czeskim Cieszynie. Wspólne inicjatywy samorządów obu miast, takie jak rozbudowa tras rowerowych czy wydarzenia biegowe, sprzyjają upowszechnianiu zdrowego stylu życia.
Profilaktyka zdrowotna w powiecie cieszyńskim nabiera szczególnego znaczenia wobec aktualnych wyzwań demograficznych i epidemiologicznych. W tym kontekście stanowi ona nie tylko narzędzie ograniczania występowania chorób, lecz także kluczowy element poprawy jakości życia mieszkańców powiatu. Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i kontrola masy ciała są podstawowymi filarami prewencji. Edukacja zdrowotna, ukierunkowana na promocję aktywnego stylu życia i racjonalnego odżywiania, jest równie istotnym narzędziem przeciwdziałania chorobom cywilizacyjnym.
Położenie Cieszyna na pograniczu polsko-czeskim stwarza specyficzne wyzwania w zakresie zagrożeń epidemiologicznych, wynikające z intensywnych kontaktów transgranicznych, migracji ludności oraz wspólnego korzystania z infrastruktury publicznej, w tym placówek ochrony zdrowia, edukacji i transportu. Przepływ osób między Cieszynem a Czeskim Cieszynem, zarówno codzienny np. do pracy, szkoły, lekarza, jak i okazjonalny np. turystyczny, może przyczyniać się do szybkiego rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w roku 2023 granicę polsko-czeską zarówno na wjazd i wyjazd z RP przekroczyło łącznie 55, 813 mln osób, w ostatnim kwartale 2024 granicę polsko-czeską przekroczyło 6,38 mln podróżnych.
Otwarte granice sprzyjają migracjom zarobkowym, turystyce i transgranicznym zakupom. Taka mobilność, choć korzystna gospodarczo i społecznie, zwiększa również ryzyko transmisji chorób zakaźnych.
W powiecie cieszyńskim, według danych Głównego Urzędu Statystycznego na dzień 31 grudnia 2024 r. mieszkało 174 189 osób.
Wiele z nich regularnie przekracza granicę w celach zawodowych lub prywatnych. Tego typu ruch sprzyja szybszemu rozprzestrzenianiu się patogenów, szczególnie chorób zakaźnych.
W Polsce utrzymuje się także ryzyko występowania klasycznych chorób zakaźnych zwłaszcza w środowiskach zbiorowego zamieszkania i edukacji, takich jak:
wirusowe zapalenia wątroby typu A, B i C;
WZW typu A jest chorobą zakaźną przenoszoną głównie drogą pokarmową, której ryzyko transmisji wzrasta w warunkach nieprzestrzegania zasad higieny osobistej, spożywania nieumytych owoców, skażonej wody oraz kontaktu z osobami zakażonymi. Część zakażeń pochodziła z ognisk lokalnych powiązanych z migracją oraz zbiorowym zakwaterowaniem,
co podkreśla konieczność objęcia osób przyjezdnych odpowiednią profilaktyką zdrowotną,
w tym szczepieniami ochronnymi. Ministerstwo Zdrowia w rekomendacjach epidemiologicznych zaleca szczepienia przeciwko WZW A dla osób wyjeżdżających do krajów o niższym poziomie sanitarno-epidemiologicznym. Analiza danych statystycznych wykazała, że w całym województwie śląskim graniczącym z Republiką Czeską w latach 2020-2023 odnotowano jedynie 3 przypadki wystąpienia WZW A.
Tab. 1 Zachorowalność w województwie śląskim na WZW A w latach 2020-2023
Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B) wywoływane jest przez wirus HBV, który przenosi się głównie drogą krwiopochodną, poprzez kontakty seksualne oraz wertykalnie z matki na dziecko podczas porodu (WHO, 2024). W Polsce dzięki obowiązkowym szczepieniom noworodków od 1996 r. liczba nowych zachorowań znacząco spadła w 2023 r. zarejestrowano 46 przypadków ostrego WZW B, co odpowiada zapadalności 0,12/100 tys. mieszkańców. W województwie śląskim odnotowuje się pojedyncze przypadki w 2023 r. było ich 4, z zapadalnością 0,09 na 100 tys.
Najskuteczniejszą metodą profilaktyki jest szczepienie ochronne, a także stosowanie bezpiecznych procedur medycznych oraz środków zabezpieczających w kontaktach seksualnych.
Tab. 2 Zachorowalność w województwie śląskim na WZW B w latach 2020-2023
Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C) wywołuje wirus HCV, który przenosi się głównie poprzez kontakt z zakażoną krwią najczęściej w wyniku procedur medycznych bez zachowania właściwych standardów, a dawniej także przy transfuzjach krwi. Do zakażeń dochodzi również wśród osób używających wspólnych igieł i sprzętu iniekcyjnego. Zakażenia wertykalne (z matki na dziecko) i drogą seksualną są rzadsze niż w przypadku HBV.W Polsce od kilku lat obserwuje się stopniowy spadek liczby nowych rozpoznań, co związane jest z poprawą diagnostyki i dostępnością skutecznego leczenia (DAA – direct acting antivirals).
W 2023 r. zgłoszono 989 przypadków zakażenia HCV (łącznie ostre i przewlekłe), z czego w województwie śląskim w latach 2020-2023 odnotowano 114 przypadków. W powiecie cieszyńskim w 2024 roku zarejestrowano 2 przypadki przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C.
Tab. 3 Zachorowalność w województwie śląskim na WZW C w latach 2020-2023
Gruźlica (TB) to bakteryjna choroba zakaźna wywołana przez Mycobacterium tuberculosis, przenosząca się drogą kropelkową/aerozolową głównie od osoby z czynną gruźlicą płuc podczas kaszlu czy kichania. W powiecie cieszyńskim w 2024 r. zarejestrowano 18 przypadków gruźlicy płuc (zapadalność ok. 10/100 tys.), z przewagą mężczyzn (72%) i 1 zgonem. Najczęściej źródłem jest bliski kontakt domowy lub zawodowy z chorym na czynną gruźlicę płuc; ryzyko rośnie w pomieszczeniach zamkniętych i w skupiskach (szpitale, DPS, hostele, zakłady karne, miejsca pracy o słabej wentylacji). Ruch transgraniczny może wprowadzać przypadki z obszarów o wyższej zapadalności, w tym gruźlicę lekooporną.
Odra to jedna z najbardziej zakaźnych chorób wirusowych człowieka, wywoływana przez wirusa odry (Measles morbillivirus). Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a wirus potrafi utrzymywać się w powietrzu nawet kilka godzin. Choroba charakteryzuje się wysoką gorączką, wysypką i powikłaniami (zapalenie płuc, zapalenie mózgu). W Polsce w 2023 r. odnotowano 34 przypadki odry, w tym 1 w woj. śląskim. W latach 2020–2022 przypadków zachorowań na odrę w województwie śląskim nie było, co częściowo wiązało się nie tylko z ograniczeniami pandemicznymi COVID-19, lecz przede wszystkim z obowiązkowymi od 1975 roku sczepieniami ochronnymi w RP.
Zapobieganie odrze opiera się przede wszystkim na szczepieniach ochronnych oraz działaniach higieniczno-sanitarnych.
Tab. 4 Zachorowalność w województwie śląskim na Odrę w latach 2020-2023
Ospa wietrzna (varicella) to jedna z najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, wywoływana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (varicella-zoster virus, VZV). Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez kontakt z wydzielinami pęcherzyków skórnych. Choroba charakteryzuje się gorączką, złym samopoczuciem oraz swędzącą wysypką grudkowo-pęcherzykową. U większości dzieci przebiega łagodnie, jednak może prowadzić do powikłań, zwłaszcza u dorosłych, noworodków, osób z niedoborami odporności i kobiet w ciąży.
W Polsce ospa wietrzna jest chorobą powszechnie występującą, a liczba rejestrowanych przypadków należy do najwyższych wśród wszystkich chorób zakaźnych. W 2023 r. w całeeej Polsce odnotowano ponad 223 tysiące zachorowań, w tym około 17,8 tys. w województwie śląskim.
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania jest szczepienie ochronne. W Programie Szczepień Ochronnych przewidziano dwie dawki szczepionki przeciw ospie wietrznej pierwsza od 12. miesiąca życia, druga po upływie minimum 6 tygodni. Szczepienia są obowiązkowe dla dzieci z grup ryzyka np. przebywających w placówkach opiekuńczych, z chorobami przewlekłymi), a dla pozostałych zalecane.
Tab. 5 Zachorowalność w województwie śląskim na Ospę wietrzną w latach 2020-2023
Krztusiec (pertussis, koklusz) to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis. Przenosi się drogą kropelkową, a jej przebieg charakteryzuje się napadowym kaszlem, często z bezdechami i wymiotami. Szczególnie niebezpieczny jest u niemowląt i małych dzieci, u których może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu. W Polsce stosuje się powszechne szczepienia przeciw krztuścowi od lat 60. XX w., co znacząco ograniczyło zapadalność. Obecnie szczepienie realizowane jest w ramach szczepionki skojarzonej DTP (błonica, tężec, krztusiec), zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych: podawane są dawki podstawowe w 2., 3–4. i 5–6. miesiącu życia oraz dawki przypominające w 16–18. miesiącu życia, w 6. roku i w 14. roku życia. W ostatnich latach obserwuje się jednak okresowe wzrosty zachorowań związane z wygasaniem odporności poszczepiennej u młodzieży i dorosłych. W 2023 r. zarejestrowano 480 przypadków występowania krztuśca w województwie śląskim.
Tab. 6 Zachorowalność w województwie śląskim na krztusiec w latach 2020-2023
Zakażenia rotawirusowe – Rotawirusy to wirusy należące do rodziny Reoviridae; są jedną z najczęstszych przyczyn ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego (biegunki) u dzieci do 5 roku życia. Zakażenie przenosi się głównie drogą fekalno-pokarmową, przez zanieczyszczone ręce, powierzchnie, przedmioty. Objawy to wymioty, biegunka (często wodnisto-żółta, bez krwi), gorączka, utrata apetytu, ryzyko odwodnienia, zwłaszcza u małych dzieci. W 2023 r. odnotowano 6 115 przypadków w skali kraju, w woj. śląskim było 1 124 przypadki. Dla porównania w 2022 r. łączna liczba przypadków w Polsce wyniosła 34 211. Skuteczną profilaktyką populacyjną w Polsce jest szczepienie niemowląt.
Tab. 7 Rotawirusy v latach 2022-2023