OPIS I PORÓWNANIE ZAGROŻEŃ DLA ZDROWIA – CHOROBY, PARAZYTOLOGIA, WIRUSY I BAKTERIE, WYSTĘPOWANIE, PROFILAKTYKA

Zawartość kategorii

Informacje będą stopniowo uzupełniane i aktualizowane.

Żółtaczka i jej występowanie w Czechach

Pod koniec lat dziewięćdziesiątych XX wieku odnotowano znaczne wahania zachorowalności, był to wówczas najwyższy okres zachorowań w epoce nowożytnej. Od tego czasu częstość występowania spada
Do 2024 r. utrzymywała się tendencja spadkowa – zapadalność była niska, np. w 2024 r. zgłoszono łącznie 636 przypadków (SZÚ Praha)

Początek 2025 roku przyniósł dramatyczny wzrost:

  • W ciągu pierwszych czterech miesięcy zgłoszono już 450 przypadków i 6 zgonów (w porównaniu do 636 przypadków w całym 2024 r., przy czym odnotowano tylko 2 zgony)
  • Do lipca 2025 r. liczba przypadków wzrosła do 1 053, co jest najwyższym poziomem od 15 lat
  • Poważnym zagrożeniem było wspólne środowisko (szkoły, akademiki), zła higiena i populacja niedostatecznie zaszczepiona populacja


Wirusowe zapalenie wątroby typu B i C

  • W przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B i C w ciągu ostatnich dziesięciu lat nastąpił spadek liczby leczonych osób o około 20% (porównanie 2017 vs. 2022)
  • Jednak w 2015 r. odnotowano największą liczbę przypadków zapalenia wątroby typu C od 2008 r. – według niektórych źródeł 956 przypadków

 

Inne typy (E i inne)

  • W przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu E tendencja ta nasiliła się w ciągu ostatnich dwóch lat. W 2024 roku zarejestrowano 662 przypadki (znacznie więcej niż wcześniej) KHS w kraju środkowoczeskim.

 

Rodzaj zapalenia wątroby

Trend ostatnich 30 lat

Aktualna sytuacja (2024–2025)

WZW A

Największa zachorowalność: lata 90.; następnie długoterminowy spadek

Gwałtowny wzrost o ponad 1 000 przypadków od 2025 r. (najwięcej od 15 lat)

WZW B/C

Spadek zachorowalności o ~20% od 2017 do 2022 r.

2015 najwyższa zachorowalność na wirusowe zapalenie wątroby typu C od 7 lat (956 przypadków)

WZW E

Tendencja wzrostowa w ciągu ostatnich dwóch lat

2024 – 662 przypadki, znaczny wzrost

Shrnutí

  • Virová hepatitida A se po dekádách poklesu znovu stala významným problémem – zejména v roce 2025 zaznamenala dramatický nárůst.
  • B/C typy vykazují tendenci k poklesu, ale ještě v polovině dekády byly zaznamenány výrazné vrcholy, zejména u C typu.
  • Typ E je stále méně častý, ale za poslední roky je patrný růst výskytu.

Występowanie wirusowego zapalenia wątroby typu A w Republice Czeskiej

Liczba potwierdzonych przypadków wirusowego zapalenia wątroby typu A (Czechy, 2020–2025*)

Rok

Łączna liczba spraw

2020

62

2021

122

2022

52

2023

16

2024

636

2025 (do lipca)

1 053

Powody:

Dlaczego tak wiele przypadków zapalenia wątroby typu A (wirusowego zapalenia wątroby typu A) pojawiło się w Czechach w 2025 roku, zostało już skomentowane przez ekspertów. Jest to kombinacja kilku czynników:

Niski poziom wyszczepialności populacji

  • W Republice Czeskiej szczepienie przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu A nie jest obowiązkowe, jest jedynie zalecane.
  • Większość dorosłej populacji nigdy nie była szczepiona, pozostają oni dużą grupą osób podatnych.
  • W przeszłości zachorowalność gwałtownie spadała, więc zainteresowanie szczepieniami było minimalne – ludzie nie czuli się zagrożeni.

Rozprzestrzenianie się w grupach ryzyka

  • Rozprzestrzenia się znacznie w akademikach, szkołach, grupach dziecięcych, więzieniach i schroniskach.
  • W 2025 r. urzędnicy ds. zdrowia publicznego zgłosili wybuchy epidemii wśród młodych dorosłych, często z ryzykownymi zachowaniami seksualnymi
  • Źródłem są często zakażone osoby o nieodpowiedniej higienie – wirus przenoszony jest drogą fekalno-oralną („choroba brudnych rąk”).


Podróże międzynarodowe

  • Niektóre przypadki zostały przywiezione z Europy Południowo-Wschodniej, basenu Morza Śródziemnego i Bliskiego Wschodu, gdzie wirusowe zapalenie wątroby typu A staje się coraz bardziej powszechne.
  • Po pandemii COVID-19 turystyka międzynarodowa znacznie wzrosła, nastąpił wzrost importowanych przypadków, które następnie rozprzestrzeniły się w Czechach.


Niedocenianie higieny i profilaktyki

  • Wirus jest oporny, łatwo przenosi się przez skażoną wodę, żywność lub bezpośredni kontakt.
  • W 2025 r. epidemia wiązała się z szybkim rozprzestrzenianiem się wśród osób mających bliski kontakt – np. uroczystości rodzinne, domy studenckie, akademiki.


Czynniki społeczne

  • W niektórych przypadkach zakażenie rozprzestrzeniło się wśród osób bezdomnych lub osób o gorszych warunkach higienicznych.
  • Higieniści odnotowali również wybuchy epidemii wśród osób zażywających narkotyki.

 

W wyniku tych czynników nawet stosunkowo niewielkie wprowadzenie infekcji w 2025 r. doprowadziło do największej epidemii wirusowego zapalenia wątroby typu A w ciągu ostatnich 15 lat.

Występowanie wirusowego zapalenia wątroby typu B w Republice Czeskiej

Ile można go znaleźć w Czechach

  • Ostre wirusowe zapalenie wątroby typu B (HBV): w 2024 r. w całej Republice Czeskiej zgłoszono 40 przypadków (częstość występowania 0,36/100 000). Potwierdza to, że Republika Czeska od dawna jest jednym z krajów o niskiej częstości występowania ostrej choroby HBV. 
  • Przewlekłe wirusowe zapalenie wątroby typu B: w 2024   zgłoszono 429 przypadków (częstość występowania 3,93/100 000); w porównaniu z poprzednimi latami nastąpił  wzrost  liczby wykrywanych postaci przewlekłych (również związanych z lepszą wykrywalnością i migracją). 
  • Kontekst europejski: Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) od dawna określa Republikę Czeską jako kraj o niskiej endemii; w UE/EOG zgłaszane  przypadki przewlekłe przeważają nad przypadkami ostrymi. 


Kto jest najczęściej zagrożony i w jaki sposób jest przenoszony

  • Przenoszenie odbywa się przez krew i stosunek płciowy; ryzyko jest zwiększone przez dzielenie się igłami, seks bez zabezpieczenia i możliwość  przeniesienia z matki na dziecko


Szczepienia i badania przesiewowe w Republice Czeskiej

  • Obowiązkowe szczepienia dzieci przeciwko HBV są w Republice Czeskiej od 2001  r. (szczepionka przeciwko heksaszczepionce w okresie niemowlęcym). 
  • Badania przesiewowe kobiet w ciąży w kierunku HBsAg są standardem (reguluje to nowe rozporządzenie w sprawie nadzoru epidemiologicznego), u matek HBsAg noworodki otrzymują szczepienie HBIG+ w celu zapobiegania transmisji.


Całkowite obciążenie (szacowane rozpowszechnienie)

  • Modelowane szacunki wskazują na rozpowszechnienie przewlekłej choroby HBV na poziomie ~0,4% populacji (HBsAg+), tj. niskiej endemii. Starsze badania mówią o ~0,4–0,7% dla Republiki Czeskiej.


Tendencja

  • Od lat dziewięćdziesiątych XX wieku nastąpił dramatyczny spadek liczby ostrych przypadków dzięki szczepieniom i bezpieczniejszym usługom transfuzji; w ostatnich latach liczba ostrych przypadków była niska, ale postacie przewlekłe są nadal wykrywane na bieżąco (badania przesiewowe, badanie grup ryzyka).

Występowanie wirusowego zapalenia wątroby typu C w Republice Czeskiej

Aktualna sytuacja w Republice Czeskiej

  • Rocznie odnotowuje się około 700-1000 nowych przypadków, z których większość dotyczy iniekcji
  • W 2023 r. odnotowano 10-letni szczyt z łączną liczbą 1 300 nowo zdiagnozowanych przypadków wirusowego zapalenia wątroby typu C
  • W pierwszej połowie 2025 r. zidentyfikowano już 852 nowe przypadki

Częstość występowania trendów (2020–2025)

  • 2020-2022: stagnacja lub niewielki spadek, ze średnią roczną około 700-1 000 przypadków.
  • 2023: nagły wzrost do 1 300 przypadków – najwięcej od dekady
  • 2025 r. (do połowy roku): kontynuacja wysokiego trendu z 852 zgłoszonymi przypadkami.


Rozpowszechnienie i grupy ryzyka

  • Szacuje się, że ≈0,5% populacji Czech jest przewlekle zakażona wirusowym zapaleniem wątroby typu C
  • Różne badania potwierdzają, że osoby zażywające narkotyki dożylnie stanowią kluczową grupę ryzyka, często ze względu na wysoki odsetek dzielenia się igłą i strzykawką
  • Badania przesiewowe wskazują, że rozpowszechnienie wśród dawców krwi w Pradze wynosi tylko 0,13%, podczas gdy wśród osób przyjmujących narkotyki dożylnie może sięgać nawet 58,6%

Tabela przeglądowa

Rok (okres)

Liczba przypadków WZW typu C

Tendencja

2020-2022

ok. 700-1 000 rocznie

Stagnacja do lekkiego spadku

2023

1 300

Wzrost – największy od 10 lat

2025 (1. poł.)

852 przypadki

Utrzymująca się wysoka częstość występowania

  • Wirusowe zapalenie wątroby typu C w Czechach jest nieszczepione, ale istnieją bardzo skuteczne leki przeciwwirusowe (DAA), które mogą leczyć zarówno krótkotrwałe, jak i przewlekłe infekcje.
  • W ostatnich latach, zwłaszcza w 2023 r., nastąpił gwałtowny wzrost liczby zachorowań.
  • Główną grupą ryzyka są osoby zażywające narkotyki dożylnie, które mają największą częstość występowania infekcji.
  • Częstość występowania w populacji ogólnej jest stosunkowo niska (~0,5%), ale bardzo wysoka w określonych grupach.

Analiza sytuacji epidemiologicznej w Polsce/Cieszynie

Sytuacja epidemiologiczna chorób zakaźnych i pasożytniczych w Polsce jest szczegółowo analizowana. Dane liczbowe o  zarejestrowanych zachorowaniach na wszystkie objęte nadzorem w  Polsce choroby zakaźne publikowane są regularnie przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny, z których wynika, że wzrosła liczba chorych na choroby zakaźne w 2022 r. vs. 2021 r. na salmonellozy (2022 r. – 8,3 tys. vs. 5,5 tys. chorych w 2021 r.), inne bakteryjne zakażenia jelitowe (23 tys. vs. 11,9 tys.), wirusowe i  inne określone zakażenia jelitowe (23,4 tys. vs. 14,4 tys.), gruźlicę (3,7 tys. vs. 3,4 tys.), kiłę (1,1 tys. vs. 0,7 tys.), chlamydioza (0,3 tys. vs. 0,2 tys.), wirusowe zapalenie wątroby typy A  (1,5 tys. vs. 1,0 tys.), wirusowe zapalenie wątroby typu B (1,5 tys. vs. 1,0 tys.), wirusowe zapalenie wątroby typu C (1,2 tys. vs. 0,9 tys.), nowo wykryte zakażenia HIV (1,0 tys. vs. 0,9 tys.), chorobę wywołaną przez Streptococcus pneumoniae (0,9 tys. vs. 0,6 tys.). Liczba chorych na choroby zakaźne w 2022 r. vs. 2021 r. zmalała w przypadku ospy wietrznej (57,7 tys. vs. 71,6 tys.) oraz grypę.

W powiecie cieszyńskim w 2024 roku sytuacja epidemiologiczna w zakresie chorób zakaźnych pozostawała pod stałym nadzorem Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rejestrowano zarówno przypadki pojedyncze, jak i zachorowania występujące w ogniskach środowiskowych i rodzinnych, co wymagało szybkiej reakcji epidemiologicznej. Najczęściej notowane były zachorowania sezonowe, w szczególności infekcje grypowe i grypopodobne, pojawiające się głównie w okresie jesienno-zimowym.

W dalszym ciągu obserwowano także choroby wieku dziecięcego, przede wszystkim ospę wietrzną, która szerzyła się w skupiskach dzieci i młodzieży, zwłaszcza w przedszkolach i szkołach. Zdarzały się zachorowania o charakterze pokarmowym, w tym zatrucia wywołane bakteriami Salmonella, a także inne choroby przenoszone drogą pokarmową i wodną. Pojedyncze przypadki dotyczyły również wirusowych zapaleń wątroby typu A i B, które wciąż pozostają w polu szczególnego zainteresowania nadzoru sanitarnego.

W raporcie zwrócono uwagę na rolę szczepień ochronnych jako podstawowego elementu profilaktyki. Utrzymanie wysokiego poziomu wszczepialności wśród dzieci oraz kontynuacja szczepień zalecanych u dorosłych są kluczowe dla ograniczenia ryzyka epidemii. Podkreślono również znaczenie wczesnej diagnostyki i obowiązku zgłaszania zachorowań, co umożliwia skuteczne prowadzenie działań zapobiegawczych.

W ocenie Państwowej Stacji Sanitarno-Epidemiologiczna w Cieszynie sytuacja sanitarno-epidemiologiczna powiatu w 2024 roku była stabilna, a zachorowania, mimo że występowały, nie przybrały charakteru zagrożenia masowego. Nadzór koncentrował się na monitorowaniu źródeł zakażeń, prowadzeniu działań edukacyjnych w szkołach i placówkach opiekuńczych oraz zapewnianiu bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców regionu.

 W 2024 roku zarejestrowano na podstawie Ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi 5687 zachorowania (2023-15934) na choroby zakaźne, w tym 526 chorych wymagało hospitalizacji (9,2% przypadków). Odnotowano 13 przypadków zgonu z powodu zakażeń i chorób zakaźnych (4-Covid-19, 4-inne posocznice, 3-inwazyjna choroba wywołana przez Streptococcus pneumoniae, 1 – grypa, 1- gruźlica). Najczęściej zgłaszanymi chorobami zakaźnymi były: Covid19 (29%), choroby wieku dziecięcego (24%), w tym ospa wietrzna -15%) i grypa (20%):

  • COVID-19: 1 643 przypadki (wzrost z 1 687 w 2023 roku), 31 hospitalizacji, 4 zgony;
  • choroby wieku dziecięcego: W 2024 zarejestrowano spadek liczby zarejestrowanych przypadków „chorób wieku dziecięcego”. Od lat najczęściej zgłaszane są zachorowania na ospę wietrzną (63%) oraz płonicę (23%);
  • zanotowano znaczący wzrost zachorowań na krztusiec, zarejestrowano 180 przypadków, 17 chorych wymagało hospitalizacji.

Co to jest grypa i jakie są zagrożenia związane z tą chorobą

Wirus grypy to wirus RNA z rodziny Orthomyxoviridae, który powoduje coroczne epidemie, a czasami pandemie. Jest znany ze swojej zdolności do szybkich zmian, co utrudnia długoterminową odporność i opracowanie szczepionki.


Rodzaje wirusów grypy

  •  Typ A
    • Najczęstsze i najbardziej niebezpieczne.
    • Atakuje zarówno ludzi, jak i zwierzęta (ptaki, świnie itp.).
    • Jest on odpowiedzialny za główne pandemie (np. „hiszpankę” z 1918 roku, H1N1 z 2009 roku).
  •  Typ B
    • Atakuje on niemal wyłącznie ludzi.
    • Powoduje niewielkie ogniska, zwykle łagodniejsze niż typ A.
  • Typ C
    • Przeważnie łagodna, zwłaszcza u dzieci.
    • Nie powoduje epidemii.
  •  Typ D
    • Występuje u bydła i świń, a nie u ludzi.



Budowanie wirusa

Informacja genetyczna: jednoniciowy RNA, podzielony na segmenty (8 części w typach A i B).

Otoczka wirusa: błona lipidowa z glikoproteinami powierzchniowymi:

Hemaglutynina (HA): umożliwia wiązanie się z komórkami i wnikanie do nich.

Neuraminidaza (NA): pomaga uwalniać nowe cząsteczki wirusa z komórki.

To właśnie połączenie kwasu hialuronowego i NA determinuje konkretne szczepy (np. H1N1, H3N2).

Mutacyjność do zmienności

Dryf antygenowy: niewielkie przyrostowe zmiany w HA i NA → corocznych epidemii.

Przesunięcie antygenowe: może dojść do nagłej poważnej zmiany (rekombinacji) → zupełnie nowego wirusa, na który populacja nie ma odporności → pandemii.

Transmisja i kurs

  • Przenoszenie drogą kropelkową (kaszel, kichanie, rozmowa), skażone przedmioty.
  • Okres inkubacji 1-4 dni.
  • Objawy: gorączka, dreszcze, bóle mięśni i stawów, kaszel, zmęczenie.
  • Powikłania: zapalenie płuc, nasilenie chorób przewlekłych, ryzyko dla małych dzieci, osób starszych i osłabionych pacjentów.

 

Profilaktyka i leczenie

  • Szczepienia: coroczne, ponieważ wirusy się zmieniają.
  • Higiena: mycie rąk, zakrywanie ust i nosa.
  • Leczenie: leki przeciwwirusowe (np. oseltamiwir, zanamiwir), leczenie objawowe.

 

Rodzaj wirusa

Hostów

Znaczenie dla ludzi

Zdolność do wywoływania epidemii / pandemii

Dotkliwość

A

człowiek, ptaki, świnie, konie, foki itp.

główna przyczyna grypy u ludzi

epidemia i pandemia (dryf i przesunięcie antygenu)

wysoka

B

człowiek (wyjątkowo foki)

powoduje grypę sezonową

epidemia (dryf antygenowy)

średni

C

głównie ludzie (dzieci), świnie

przeważnie łagodne infekcje górnych dróg oddechowych

brak (tylko sporadyczne przypadki)

niski

D

bydło, trzoda chlewna

Nie udowodniono jeszcze żadnego związku z ludźmi

nie

brak dla ludzi

Co to jest Covid19 i jakie są zagrożenia związane z chorobą

Wirus COVID-19

Wirus COVID-19 (a dokładniej SARS-CoV-2) to koronawirus, który od 2019 roku wywołuje globalną pandemię. Należy do rodziny Coronaviridae i rodzaju Betacoronavirus.

Struktura i właściwości wirusa

Genom: jednoniciowy RNA (zmysł pozytywny), o długości około 30 000 nukleotydów.

Otoczka: błona lipidowa, w której znajdują się glikoproteiny wirusowe.

 

Główne białka strukturalne:

Białko S (kolce) – tworzy „koronę”; pośredniczy w wnikaniu do komórek poprzez wiązanie się z receptorem ACE2.

Białko M (błonowe) – nadaje kształt cząsteczce wirusa.

Białko E (otoczka) – bierze udział w składaniu i uwalnianiu wirusa.

Białko N (nukleokapsyd) – wiąże RNA i chroni je.

 

Transmisja

  • Kropelki (kaszel, kichanie, mówienie).
  • Aerozole (drobne cząsteczki w powietrzu).
  • Kontakt z zanieczyszczonymi powierzchniami (rzadko).

Przebieg infekcji

  • Okres inkubacji: zwykle 2-14 dni (najczęściej 4-5 dni).
  • Łagodny przebieg: gorączka, kaszel, zmęczenie, utrata węchu i smaku.
  • Cięższy przebieg: zapalenie płuc, niewydolność oddechowa, niedotlenienie.
  • Powikłania: ARDS (zespół niewydolności oddechowej), zakrzepy krwi, zespół pocovidowy.

 

Warianty

Wirus jest wysoce mutagenny. W czasie pandemii pojawiły się główne warianty:

Alpha (B.1.1.7) – odkryta w Wielkiej Brytanii, o wyższej zaraźliwości.

Beta (B.1.351) – Republika Południowej Afryki, częściowa oporność na przeciwciała.

Delta (B.1.617.2) – Indie, wysoce zaraźliwe, wywołały dużą falę w 2021 roku.

Omikron (B.1.1.529 i subwarianty) – od 2021 r. do dziś dominujący, skrajnie zaraźliwy, przeważnie łagodniejszy przebieg, ale z dużą ilością reinfekcji.

 

Profilaktyka i leczenie

  • Szczepienia: szczepionki mRNA (Pfizer, Moderna), szczepionki wektorowe (AstraZeneca, J&J), szczepionki białkowe (Novavax).
  • Higiena: maski, wentylacja, mycie rąk.
  • Leczenie: leki przeciwwirusowe (remdesivir, paxlovid), wspomagająca tlenoterapia, kortykosteroidy w ciężkich przypadkach.

Jaki jest obecnie dominujący wariant Covid19 w sezonie 2025/2026

Obecnie dominujący wariant SARS-CoV-2 (COVID-19) różni się w zależności od regionu, ale globalnie jest to obecnie Omikron, znana jako NB.1.8.1 (czasami nazywana „Nimbus”).


Odniesienie:

  • 1.8.1 jest oznaczony przez WHO i ECDC jako wariant w trakcie monitorowania (VUM),  przy czym jego obecność w monitorowanych sekwencjach wzrasta. 
  • W pierwszej połowie 2025 roku dominował wariant 8.1, ale obecnie jego udział nieznacznie spada i jest zastępowany przez NB.1.8.1, który szybko się rozwija. 
  • W niektórych krajach, zwłaszcza w Europie (np. w Wielkiej Brytanii), XFG („Stratus”) jest obecnie wykrywany również jako wariant dominujący.

 

Obszar / Źródło

Wariant dominujący

Światowy

NB.1.8.1 (Omicron podlinie)

Stany Zjednoczone

NB.1.8.1 i LP.8.1 są nadal obecne, NB.1.8.1 rośnie

Europa (np. Wielka Brytania)

XFG („Stratus”) znacznie się rozprzestrzenia

Oto krótki przegląd  cech obecnie dominującej podlinii Omicron NB.1.8.1 („Nimbus”):


Klasyfikacja i pochodzenie:
Zarówno WHO, jak i ECDC utrzymują go jako wariant w trakcie monitorowania (VUM); pierwsza ocena WHO miała miejsce 23.5.2025 r. Jest potomkiem linii JN.1.

Kluczowe mutacje w białku kolca: A435S, F456L, T478I, Q493E (i inne). Niektóre z nich są związane z silniejszym wiązaniem się z receptorem ACE2  i częściową ucieczką przeciwciał.

Zaraźliwość (przewaga wzrostu): badania laboratoryjne wykazują silniejsze wiązanie z ACE2 i wyższą zakaźność komórek niż inne krążące podlinie; to wyjaśnia szybkie rozprzestrzenianie się. 

Wyciek immunologiczny: kombinacja mutacji (zwłaszcza w pozycjach 435, 445, 478, 493) zmniejsza neutralizację części przeciwciał poliklonalnych, ale jest to raczej efekt łagodny do umiarkowanego; nie obserwuje się dramatycznego „skoku”, jak we wcześniejszych LZO.

Nasilenie choroby: dostępne dane epidemiologiczne nie wskazują na wyższą zjadliwość w porównaniu z poprzednimi dominującymi podliniami Omikronu; Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ocenia globalne ryzyko jako niskie

Skuteczność szczepionek i leczenia: obecnie stosowane szczepionki (zwłaszcza dawki przypominające) nadal dobrze chronią przed ciężkim przebiegiem, a leki przeciwwirusowe, takie jak nirmatrelwir/rytonawir, pozostają skuteczne. 

Typowe objawy: podobne do wcześniejszych fal omikronu (ból gardła, kaszel, zmęczenie, gorączka); niektóre podsumowania wspominają o znacznym bólu gardła, ale są to obserwacje kliniczne, a nie wyjątkowa cecha wariantu.

Co to jest krztusiec i jakie są zagrożenia związane z tą chorobą

Krztusiec to bakteryjne zakażenie kropelkowe z typowym kaszlem. Jest bardzo zaraźliwa, a nawet zagraża życiu małych dzieci. Najlepszą ochroną jest regularne szczepienia przypominające.


Krztusiec (krztusiec)

  • Czynnik sprawczy: bakterie Bordetella pertussis
    • Mały słupek Gram-ujemny
    • bardzo zaraźliwy, rozprzestrzenia się drogą kropelkową
  • Okres inkubacji: zwykle 7-10 dni (zakres 5-21 dni).


Przebieg choroby

Krztusiec ma typowy przebieg podobny do fazy:

  1. Stadium nieżytowe (1-2 tygodnie)
    • objawy takie jak przeziębienie (katar, kaszel, gorączka).
    • Na tym etapie pacjent jest najbardziej zaraźliwy.
  2. Faza napadowa (2–6 tygodni, czasem dłużej)
    • Typowe ataki kaszlu → krótkie, następujące po sobie kaszlenie z głębokim oddechem („rechot”).
    • często wymioty po napadzie, wyczerpanie, czasem krótkie zatrzymanie oddechu (bezdech u niemowląt).
  3. Etap rekonwalescencji (tygodnie do miesięcy)
    • Kaszel stopniowo słabnie, ale może utrzymywać się przez długi czas.


Możliwe powikłania choroby

  • Niemowlęta i małe dzieci: zapalenie płuc, przerwy w oddychaniu, drgawki, encefalopatia → wysokie ryzyko zgonu.
  • Dorośli: męczący kaszel, złamane żebra, przepukliny, nietrzymanie moczu.


Zakaźność

  • Krztusiec jest wysoce zaraźliwy – liczbę rozrodczą R0 szacuje się na 12–17 (podobnie jak w przypadku odry).
  • Transmisja: kropelki podczas kaszlu, kichania, bliskiego kontaktu.


Leczenie

  • Antybiotyki (makrolidy – azytromycyna, klarytromycyna, erytromycyna) skracają czas zaraźliwości, ale skuteczność w przebiegu choroby zależy od stadium.
  • Wsparcie: tlen, nawodnienie, czasem hospitalizacja u niemowląt.

Profilaktyka – szczepienia

  • Szczepienie to podstawowa ochrona.
  • Stosuje się szczepionki skojarzone (błonica, tężec i krztusiec – DTaP / Tdap).
  • Rodzaje szczepionek:
    • Cała komórka (wP) – obecnie rzadziej stosowana w UE.
    • Bezkomórkowe (aP) – zawierają wybrane antygeny (toksyna krztuścowa, hemaglutynina nitkowata, pertaktyna).
  • Schemat w Republice Czeskiej:
    • Dzieci: seria DTaP w okresie niemowlęcym + dawki przypominające w dzieciństwie.
    • Dorośli: zalecane szczepienie przypominające Tdap co 10-15 lat, aby odporność nie uległa zmniejszeniu.
    • Kobiety w ciąży: Szczepienie Tdap w 3 trymestrze ciąży chroni noworodka (bierne przekazywanie przeciwciał).



Przegląd
aktualnej częstości występowania krztuśca (krztuśca) w Republice Czeskiej:

Republika Czeska (rok 2025)

  • Styczeń–lipiec 2025 r.: zgłoszono 3 106 przypadków krztuśca (A37.0). Dla porównania w analogicznym okresie  2024 r. było to 26 216 przypadków → znaczny spadek w 2025 r.
  • Do 30.03.2025 r.: łącznie 2 186 przypadków; w ciągu ostatnich 4 tygodni przed tą datą odnotowywano średnio 113 nowych przypadków tygodniowo. Największą  zachorowalność odnotowano w regionach morawsko-śląskim, południowomorawskim i ołomunieckim, przy czym największą zachorowalność odnotowano u niemowląt w wieku <1 roku.
  • Rok 2024 (podsumowanie): w okresie od 1 stycznia 2024 r. do 5 stycznia 2025 r. (rekordowy rok) zarejestrowano łącznie 37 510 przypadków.


Europa (dla kontekstu)

  • W 2024 kraje UE/EOG odnotowały nadzwyczajny wzrost (≈ 10× w porównaniu z poprzednimi dwoma latami); Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) opisuje przewidywane cykle po 3-5 latach oraz nacisk na szczepienia, zwłaszcza w przypadku kobiet w ciąży i niemowląt. 


W Republice Czeskiej aktywność krztuśca  jest znacznie niższa  w 2025  r. niż w 2024 r., ale liczba zachorowań nadal stale rośnie, a niemowlęta pozostają najbardziej narażoną grupą. Należy przestrzegać zalecanego szczepienia przypominającego Tdap (dorośli w wieku ok. 10-15 lat) oraz szczepienia  kobiet w ciąży  w 3. trymestrze ciąży w celu ochrony noworodków.

Co to są pneumokoki i jakie są zagrożenia związane z tą chorobą

Podstawowe cechy

  • Streptococcus pneumoniae = česky „pneumokok”.
  • Bakteria (nie wirus!) – Gram-dodatni diplococcus (pod mikroskopem wygląda jak dwie kulki obok siebie).
  • Często występuje jako część normalnej mikroflory w nosogardzieli, zwłaszcza u dzieci.
  • Jednak w pewnych okolicznościach powoduje infekcje inwazyjne.


Choroby wywoływane przez pneumokoki

  • Inwazyjna choroba pneumokokowa (IPO):
    • Zapalenie płuc – najczęstsza i często ciężka postać.
    • Zapalenie opon mózgowych (zapalenie opon mózgowych).
    • Sepsa (zatrucie krwi).
  • Mniej poważne choroby:
    • zapalenie ucha środkowego,
    • zapalenie zatok przynosowych (zapalenie zatok),
    • zapalenie oskrzeli

Grupy ryzyka

  • Dzieci poniżej 5 roku życia (nie mają jeszcze dojrzałej odporności).
  • Seniorzy powyżej 65 roku życia.
  • Osoby z chorobami przewlekłymi (płuca, serce, cukrzyca).
  • Immunosupresja (osłabiona odporność, po splenektomii – usunięciu śledziony).


Serotypy

  • Pneumokoki mają ponad 90 serotypów zróżnicowanych przez kapsułkę polisacharydową.
  • Nie wszystkie z nich są równie niebezpieczne, ale tylko kilkadziesiąt powoduje większość ciężkich chorób


Transmisja

  • Drogą kropelkową – kaszel, kichanie, bezpośredni kontakt.
  • Często jest przenoszony w przedszkolach, szkołach i domach dla osób starszych.

Co to są meningokoki

Meningokoki to bakteria o łacińskiej nazwie Neisseria meningitidis. Jest to Gram-ujemny diplokok (mikroskopowo wygląda jak dwa ziarna kawy obok siebie), który może być częścią normalnej mikroflory nosogardzieli, ale czasami powoduje bardzo poważne choroby.

Podstawowe cechy

  • Rodzaj/rodzina: Neisseria, rodzina Neisseriaceae.
  • Kształt: kulisty, diplococcus (sparowany).
  • Kapsułka: kapsułka polisacharydowa jest kluczowym czynnikiem zjadliwości, → ze względu na skład kapsułki wyróżnia się grupy serologiczne.
  • Serogrupy: A, B, C, W, Y (i rzadziej spotykane X, Z). W Europie dominują B i C, w Afryce tradycyjnie A (tzw. „pas zapalenia opon mózgowych”).


Transmisja

  • Kropelki (mówienie, kaszel, kichanie).
  • Przenoszona jest poprzez bliski kontakt – w rodzinie, w akademikach, w wojsku, podczas pocałunków.

Przebieg choroby

  • Meningokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych (zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych) – gorączka, ból głowy, sztywność karku, zaburzenia świadomości.
  • Sepsa meningokokowa (sepsa meningokokowa / meningokoki) – szybki przebieg z gorączką, wstrząsem, krwawiącą wysypką (wybroczyny), wysoka śmiertelność.
  • Inne formy: zapalenie płuc, zapalenie stawów, zapalenie gardła.


Patogeneza

  • Bakteria namnaża się w nosogardzieli → czasami przenika do krwi → pokonuje barierę krew-mózg → zapalenie opon mózgowych.
  • Silna kapsułka zapobiega fagocytozie.
  • Endotoksyna (lipooligosacharyd, LOS) wywołuje masywny stan zapalny i wstrząs.

Jakie środki zmniejszają ryzyko związane z chorobą?

Szczepienia i profilaktyka

  • Szczepienia uzupełniające (MMR, błonica, tężec, krztusiec, polio, zapalenie wątroby itp.) według ECDC dla wszystkich grup wiekowych; najlepiej już podczas rejestracji/zakwaterowania, bez konieczności przedstawiania dowodu, jeśli historia jest niepewna.


Ukierunkowane badania przesiewowe, a nie badania ogólne

  • Oferowanie ukierunkowanych badań przesiewowych w kierunku gruźlicy (aktywnej i utajonej), HIV/kiły zgodnie z lokalną epidemiologią i indywidualnym ryzykiem; bez stygmatyzacji, z wyraźnym powiązaniem z leczeniem.


Godne warunki zakwaterowania

  • Zmniejsz zagęszczenie pomieszczeń, zapewnij prysznice, mycie się, wentylację → zmniejsz świerzb/obciążenie układu oddechowego; stosuj standardy higienyi procedury szybkiego  leczenia kontaktowego.

Zdrowie psychiczne

  • szkolenie pracowników terenowych, interwencja kryzysowa, mediatorzy, tłumacze, wsparcie rówieśnicze, szybkie połączenie ze specjalistami w cięższych warunkach.


Dostępność usług

  • Bezpłatne i zrozumiałe informacje, rejestracja u lekarza, tłumaczenia/ikony, proste listy triage; Brak bariery „dokumentacyjnej” w intensywnej terapii.


Komunikacja bez mitów

  • Przekaz publiczny powinien opierać się na fakcie, że główną ochroną jest zaszczepienie wszystkich (populacja gospodarzy + nowo przybyli przybysze) i terminowa opieka, a nie zamykanie społeczności.

Konsekwencje migracji w Europie i związane z nią zagrożenia dla zdrowia

„Ryzyko zwykle wynika z warunków podróży i zakwaterowania, a nie z pochodzenia ludzi„.

Co jest dziś najważniejsze dla zdrowia publicznego w UE

1) Odra – choroba, której można zapobiegać poprzez szczepienia (VPD)

  • Po pandemii covid liczba zachorowań na odrę w Europie ponownie wzrosła ze względu na spadek wyszczepialności; nadal oczekuje się importu zachorowań i ognisk choroby w społecznościach o niższych wskaźnikach szczepień. Nacisk na nadrobienie zaległości w szczepieniach nowo przybyłych i społeczności przyjmujących.
  • Błonica (główna postać skórna) występowała w latach 2023–2025 głównie w grupach wrażliwych (w tym migrantach bez stałego zakwaterowania).


2) Gruźlica (w tym gruźlica utajona i gruźlica utajona)

  • ECDC/WHO ostrzega, że liczba zachorowań na gruźlicę w UE powoli spada; osoby nowo przybyłe są bardziej narażone na niepełne leczenie lub niezdiagnozowaną utajoną gruźlicę. Zaleca się ukierunkowane badania przesiewowe i dalszą opiekę.


3) Infekcje pasożytnicze i skórne w przeludnionych pomieszczeniach

  • Świerzb (świerzb) i rozprzestrzeniają się w zatłoczonych ośrodkach bez możliwości higieny; W ramach ECDC zaleca się wczesne rozpoznanie, leczenie i dostosowywanie standardów zakwaterowania.


4) Zdrowie psychiczne i obciążenie psychospołeczne

  • Lęk, depresja, PTSD są bardziej powszechne wśród uchodźców i migrantów; kluczowe są wczesne interwencje, wsparcie językowe i ciągła opieka.


5) Choroby przewlekłe i przerwana ciągłość opieki

  • Nadciśnienie, cukrzyca, astma itp., często bez leków i kontroli podczas podróży; problemem jest również brak rejestracji lekarza i bariery językowe. WHO Europe podkreśla, że zagrożenia wynikają z dostępu do opieki i warunków życia.


6) Ryzyko zawodowe i środowiskowe

  • Wypadki, przegrzanie/wysoka temperatura, narażenie na działanie substancji chemicznych podczas pracy fizycznej; BHP, wymagana woda/cień, szkolenie w języku pracowników. (Ogólne wnioski dotyczące zdrowia publicznego dotyczące pracowników migrujących; por. ramy WHO/ECDC).

Powrót zwalczonych zakażeń w UE

W ostatnich latach UE po raz kolejny ma do czynienia głównie ze „starymi” infekcjami, które pojawiają się u nowo przybyłych – często z powodu przerwanych szczepień, warunków podróżowania i przeludnionych miejsc zakwaterowania (a nie dlatego, że migranci „przenoszą nowe choroby”).

Najczęstszy nawrót infekcji

  • Odra – gwałtowny powrót ognisk choroby w całej UE/EOG po covid, z importem przypadków i rozprzestrzenianiem się w niedostatecznie zaszczepionych społecznościach. W 2024 r. w UE/EOG zgłoszono 35 212 przypadków (wzrost z 3 973 w 2023 r.). Zarówno ECDC, jak i WHO wzywają do szczepień uzupełniających. 
  • Błonica – od lata 2022 kraje europejskie odnotowują wzrost zachorowań na błonicę skóry u osób ubiegających się o azyl i osób przebywających w ośrodkach recepcyjnych; w mniejszym stopniu przypadków chorób układu oddechowego. Trend ten został potwierdzony zarówno przez ECDC, jak i kolejne badania kliniczne z europejskich ośrodków. 
  • Wirus polio (poliomyelitis) – sygnały w ściekach – rok 2024: wykrycie wirusa polio w ściekach w Hiszpanii, Polsce, Niemczech, Finlandii (i Wielkiej Brytanii). UE/EOG pozostaje klinicznie jasna, ale ECDC ocenia ryzyko wystąpienia ognisk epidemii u osób niezaszczepionych i zaleca zwiększenie szczepień i nadzoru. 
  • Gruźlica (w tym utajona i MDR-TB) – to nie jest „nowy powrót”, ale temat długoterminowy: niepełne leczenie / utajona gruźlica występuje częściej wśród nowo przybyłych, dlatego ECDC/WHO zaleca ukierunkowane badania przesiewowe i dalszą opiekę po przyjeździe.
  • Świerzb i inne infekcje skóry – powtarzające się skupiska w przeludnionych hostelach; problem jest higieniczny i organizacyjny (dostępność leczenia, prania, zmniejszenie zagęszczenia pomieszczeń). 
  • Nawracająca gorączka przenoszona przez rzadkie, ale udokumentowane epizody u osób ubiegających się o azyl na szlakach migracyjnych do UE (2015–2016). Od tego czasu raczej odosobnione przypadki. 


Jak UE sobie z tym radzi (co się sprawdziło)

  • Szczepienia uzupełniające po przyjeździe (MMR, dTpa, polio itp.) zarówno dla dzieci, jak i dorosłych;
  • Ukierunkowane badania przesiewowe w kierunku gruźlicy z dalszym leczeniem;
  • Poprawa standardów zakwaterowania (higiena, zmniejszenie przeludnienia) w celu zapobiegania świerzbowi i infekcjom dróg oddechowych;
  • Dostępna opieka i tłumaczenie, aby ludzie nie pozostawali poza systemem. 


Ważne: większości zagrożeń można zapobiec. Kluczowym predyktorem wybuchu epidemii jest niski wskaźnik szczepień (dla wszystkich – miejscowych i przybyszów), a nie migracja jako taka.

Egzotyczne - choroby importowane w związku z podróżą do UE

Są to głównie infekcje powszechne w tropikach i subtropikach, które dostają się do Europy poprzez turystykę, szlaki handlowe lub migracje. Denga, malaria, dur brzuszny i wirusowe zapalenie wątroby typu A to najczęstsze przypadki „powrotów” do UE. Ryzyko lokalnego przenoszenia wirusa w UE jest obecnie powszechne w Europie Południowej, głównie w przypadku chorób przenoszonych przez komara Aedes albopictus (tygrysa azjatyckiego). Inne choroby pozostają praktycznie wyłącznie importowane i nie rozprzestrzeniają się (Ebola, MERS).

Najczęstsze grupy:

Choroby przenoszone przez komary

  • Denga – w ostatnich latach liczba importowanych przypadków gwałtownie rośnie; latem 2022-2023 roku doszło do lokalnych transmisji w południowej Europie (Francja, Włochy, Hiszpania).
  • Chikungunya – okazjonalny import, lokalne transmisje już opisane (Włochy 2007, Francja 2017).
  • Wirus Zika – import z Ameryki Łacińskiej (2015–2016), do tej pory bez stałej transmisji w UE.
  • Żółta febra – rzadkie przypadki importowe; Szczepienie jest obowiązkowe przy wjeździe z obszarów endemicznych.
  • Malaria – regularny import (najczęściej Plasmodium falciparum z Afryki). W UE jest on przechowywany w formie importowanej, ale sporadycznie zdarzają się przypadki autochtoniczne w Grecji i we Włoszech.


Choroby związane z wodą i jedzeniem

  • – import odosobniony; ostatnio przypadki z podróży do Bangladeszu i Afryki.
  • Tyfus/paratyfus plamisty (Salmonella Typhi/Paratyphi) – regularny import z Indii, Pakistanu, Afryki.
  • Wirusowe zapalenie wątroby typu A i E – częsty import; w UE, czasami nawet lokalne ogniska choroby poprzez żywność.


Choroby skóry i pasożytnicze

  • Schistosomatoza – import z Afryki, w latach 2014–2015 lokalna transmisja w południowej Francji (rzeka Cavu, Korsyka).
  • Leiszmanioza – importowana (Indie, Ameryka Łacińska), ale także endemiczna w regionie Morza Śródziemnego (Hiszpania, Włochy, Grecja).
  • Filarioza, bąblowica, strongyloidioza – rzadkie importy.


Inne egzotyczne choroby wirusowe

  • Wirusy gorączki krwotocznej (Ebola, Lassa, Marburg) – przywożone do UE sporadycznie (np. ewakuowani pracownicy służby zdrowia podczas epidemii wirusa Ebola w Afryce Zachodniej). Zawsze odizolowany, bez rozprzestrzeniania się w UE.
  • MERS-CoV – przypadki importowane z Półwyspu Arabskiego, bez rozprzestrzenienia się w Europie.

Szczególne przyczyny problemów zdrowotnych mieszkańców pogranicza

Region Śląska Cieszyńskiego charakteryzuje się specyficznymi wyzwaniami zdrowotnymi wynikającymi zarówno z uwarunkowań środowiskowych, jak i społeczno-demograficznych. Strategia Polityki Zdrowotnej Miasta Cieszyna na lata 2023–2028 wskazuje na szereg istotnych problemów zdrowotnych typowych dla regionu Śląska Cieszyńskiego, które wymagają szczególnej interwencji i planowania działań profilaktycznych.

Jednym z kluczowych czynników jest zanieczyszczenie środowiska, w tym powietrza, co wynika zarówno z położenia geograficznego w obrębie Górnośląsko-Zagłębiowskiego Okręgu Przemysłowego. Wysokie stężenie pyłów zawieszonych obecnych w powietrzu, które są jednym z głównych składników smogu ma istotny wpływ na wzrost zachorowań na choroby układu oddechowego oraz sercowo-naczyniowego. Wysokie stężenie pyłów zawieszonych są bezpośrednio powiązane z rozwojem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, astmy oraz zwiększoną zapadalnością na infekcje dróg oddechowych.

Drugim ważnym problemem jest starzejące się społeczeństwo w powiecie cieszyńskim, co przekłada się na zwiększone zapotrzebowanie na świadczenia zdrowotne z zakresu geriatrii, opieki długoterminowej i rehabilitacji.

Kolejnym zagadnieniem jest narastająca skala otyłości oraz chorób cywilizacyjnych, takich jak cukrzyca typu 2 czy nadciśnienie tętnicze, co wiąże się z niewystarczającym poziomem aktywności fizycznej wśród mieszkańców. Problem ten jest szczególnie widoczny wśród dzieci i młodzieży, a także osób dorosłych prowadzących siedzący tryb życia.

Dzięki transgranicznemu charakterowi miasta część mieszkańców korzysta także z oferty obiektów i ścieżek sportowo-rekreacyjnych w Czeskim Cieszynie. Wspólne inicjatywy samorządów obu miast, takie jak rozbudowa tras rowerowych czy wydarzenia biegowe, sprzyjają upowszechnianiu zdrowego stylu życia.

Profilaktyka zdrowotna w powiecie cieszyńskim nabiera szczególnego znaczenia wobec aktualnych wyzwań demograficznych i epidemiologicznych. W tym kontekście stanowi ona nie tylko narzędzie ograniczania występowania chorób, lecz także kluczowy element poprawy jakości życia mieszkańców powiatu. Regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta i kontrola masy ciała są podstawowymi filarami prewencji. Edukacja zdrowotna, ukierunkowana na promocję aktywnego stylu życia i racjonalnego odżywiania, jest równie istotnym narzędziem przeciwdziałania chorobom cywilizacyjnym.

Zagrożenia epidemiologiczne na granicy z perspektywy Polski

Położenie Cieszyna na pograniczu polsko-czeskim stwarza specyficzne wyzwania w zakresie zagrożeń epidemiologicznych, wynikające z intensywnych kontaktów transgranicznych, migracji ludności oraz wspólnego korzystania z infrastruktury publicznej, w tym placówek ochrony zdrowia, edukacji i transportu. Przepływ osób między Cieszynem a Czeskim Cieszynem, zarówno codzienny np. do pracy, szkoły, lekarza, jak i okazjonalny np. turystyczny, może przyczyniać się do szybkiego rozprzestrzeniania się chorób zakaźnych.

Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w roku 2023 granicę polsko-czeską zarówno na wjazd i wyjazd z RP przekroczyło łącznie 55, 813 mln osób, w ostatnim kwartale 2024 granicę polsko-czeską przekroczyło 6,38 mln podróżnych.
Otwarte granice sprzyjają migracjom zarobkowym, turystyce i transgranicznym zakupom. Taka mobilność, choć korzystna gospodarczo i społecznie, zwiększa również ryzyko transmisji chorób zakaźnych.

W powiecie cieszyńskim, według danych Głównego Urzędu Statystycznego na dzień 31 grudnia 2024 r. mieszkało 174 189 osób.

Wiele z nich regularnie przekracza granicę w celach zawodowych lub prywatnych. Tego typu ruch sprzyja szybszemu rozprzestrzenianiu się patogenów, szczególnie chorób zakaźnych.

Ryzyko chorób zakaźnych w Polsce/Cieszynie – zapalenie wątroby

W Polsce utrzymuje się także ryzyko występowania klasycznych chorób zakaźnych zwłaszcza w środowiskach zbiorowego zamieszkania i edukacji, takich jak:

wirusowe zapalenia wątroby typu A, B i C;

WZW typu A jest chorobą zakaźną przenoszoną głównie drogą pokarmową, której ryzyko transmisji wzrasta w warunkach nieprzestrzegania zasad higieny osobistej, spożywania nieumytych owoców, skażonej wody oraz kontaktu z osobami zakażonymi. Część zakażeń pochodziła z ognisk lokalnych powiązanych z migracją oraz zbiorowym zakwaterowaniem,
co podkreśla konieczność objęcia osób przyjezdnych odpowiednią profilaktyką zdrowotną,
w tym szczepieniami ochronnymi. Ministerstwo Zdrowia w rekomendacjach epidemiologicznych zaleca szczepienia przeciwko WZW A dla osób wyjeżdżających do krajów o niższym poziomie sanitarno-epidemiologicznym. Analiza danych statystycznych wykazała, że  w całym województwie śląskim graniczącym z Republiką Czeską w latach 2020-2023 odnotowano jedynie 3 przypadki wystąpienia WZW A.

Tab. 1 Zachorowalność w województwie śląskim na WZW A w latach 2020-2023

Rok

Województwo

Wojewód.

Przypadki

Zapadalność (na 100 tys.)

Hospitalizacje – liczba

Hospital. – liczba

Hospitalizacje – %

Hospital. – %

2020

Śląskie

2

0,04

2

100,0%

2021

Śląskie

1

0,02

1

100,0%

2022

Śląskie

0

0,00

0

0,0%

2023

Śląskie

0

0,00

0

100,0%


Wirusowe zapalenie wątroby typu B (WZW B)
wywoływane jest przez wirus HBV, który przenosi się głównie drogą krwiopochodną, poprzez kontakty seksualne oraz wertykalnie z matki na dziecko podczas porodu (WHO, 2024). W Polsce dzięki obowiązkowym szczepieniom noworodków od 1996 r. liczba nowych zachorowań znacząco spadła w 2023 r. zarejestrowano 46 przypadków ostrego WZW B, co odpowiada zapadalności 0,12/100 tys. mieszkańców. W województwie śląskim odnotowuje się pojedyncze przypadki w 2023 r. było ich 4, z zapadalnością 0,09 na 100 tys.

Najskuteczniejszą metodą profilaktyki jest szczepienie ochronne, a także stosowanie bezpiecznych procedur medycznych oraz środków zabezpieczających w kontaktach seksualnych.

Tab. 2 Zachorowalność w województwie śląskim na WZW B w latach 2020-2023

Rok

Województwo

Wojewód.

Przypadki

Zapadalność (na 100 tys.)

Hospitalizacje – liczba

Hospital. – liczba

Hospitalizacje – %

Hospital. – %

2020

Śląskie

7

0,15

7

100,0%

2021

Śląskie

6

0,13

6

100,0%

2022

Śląskie

5

0,11

5

100,0%

2023

Śląskie

4

0,09

4

100,0%

Wirusowe zapalenie wątroby typu C (WZW C) wywołuje wirus HCV, który przenosi się głównie poprzez kontakt z zakażoną krwią najczęściej w wyniku procedur medycznych bez zachowania właściwych standardów, a dawniej także przy transfuzjach krwi. Do zakażeń dochodzi również wśród osób używających wspólnych igieł i sprzętu iniekcyjnego. Zakażenia wertykalne (z matki na dziecko) i drogą seksualną są rzadsze niż w przypadku HBV.W Polsce od kilku lat obserwuje się stopniowy spadek liczby nowych rozpoznań, co związane jest z poprawą diagnostyki i dostępnością skutecznego leczenia (DAA – direct acting antivirals).
W 2023 r. zgłoszono 989 przypadków zakażenia HCV (łącznie ostre i przewlekłe), z czego w województwie śląskim w latach 2020-2023 odnotowano 114 przypadków. W powiecie cieszyńskim w 2024 roku zarejestrowano 2 przypadki przewlekłego wirusowego zapalenia wątroby typu C.

Tab. 3 Zachorowalność w województwie śląskim na WZW C w latach 2020-2023

Rok

Województwo

Wojewód.

Przypadki

Zapadalność (na 100 tys.)

Hospitalizacje – liczba

Hospital. – liczba

Hospitalizacje – %

Hospital. – %

2020

Śląskie

1

0,02

1

100,0%

2021

Śląskie

0

0,00

0

0,0%

2022

Śląskie

1

0,02

1

100,0%

2023

Śląskie

0

0,00

0

0,0%

Ryzyko chorób zakaźnych w Polsce/Cieszynie – inne choroby zakaźne

Gruźlica (TB) to bakteryjna choroba zakaźna wywołana przez Mycobacterium tuberculosis, przenosząca się drogą kropelkową/aerozolową głównie od osoby z czynną gruźlicą płuc podczas kaszlu czy kichania. W powiecie cieszyńskim w 2024 r. zarejestrowano 18 przypadków gruźlicy płuc (zapadalność ok. 10/100 tys.), z przewagą mężczyzn (72%) i 1 zgonem. Najczęściej źródłem jest bliski kontakt domowy lub zawodowy z chorym na czynną gruźlicę płuc; ryzyko rośnie w pomieszczeniach zamkniętych i w skupiskach (szpitale, DPS, hostele, zakłady karne, miejsca pracy o słabej wentylacji). Ruch transgraniczny może wprowadzać przypadki z obszarów o wyższej zapadalności, w tym gruźlicę lekooporną.

 

Odra to jedna z najbardziej zakaźnych chorób wirusowych człowieka, wywoływana przez wirusa odry (Measles morbillivirus). Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, a wirus potrafi utrzymywać się w powietrzu nawet kilka godzin. Choroba charakteryzuje się wysoką gorączką, wysypką i powikłaniami (zapalenie płuc, zapalenie mózgu). W Polsce w 2023 r. odnotowano 34 przypadki odry, w tym 1 w woj. śląskim. W latach 2020–2022 przypadków zachorowań na odrę w województwie śląskim nie było, co częściowo wiązało się nie tylko z ograniczeniami pandemicznymi COVID-19, lecz przede wszystkim z obowiązkowymi od 1975 roku sczepieniami ochronnymi w RP.

Zapobieganie odrze opiera się przede wszystkim na szczepieniach ochronnych oraz działaniach higieniczno-sanitarnych.

Tab. 4 Zachorowalność w województwie śląskim na Odrę w latach 2020-2023

Rok

Województwo

Wojewód.

Przypadki

Zapadalność (na 100 tys.)

Hospitalizacje – liczba

Hospital. – liczba

Hospitalizacje – %

Hospital. – %

2020

Śląskie

0

0,00

0

0,0%

2021

Śląskie

0

0,00

0

0,0%

2022

Śląskie

0

0,00

0

0,0%

2023

Śląskie

1

0,02

1

100,0%

Ospa wietrzna (varicella) to jedna z najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego, wywoływana przez wirusa ospy wietrznej i półpaśca (varicella-zoster virus, VZV). Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową lub przez kontakt z wydzielinami pęcherzyków skórnych. Choroba charakteryzuje się gorączką, złym samopoczuciem oraz swędzącą wysypką grudkowo-pęcherzykową. U większości dzieci przebiega łagodnie, jednak może prowadzić do powikłań, zwłaszcza u dorosłych, noworodków, osób z niedoborami odporności i kobiet w ciąży. 
W Polsce ospa wietrzna jest chorobą powszechnie występującą, a liczba rejestrowanych przypadków należy do najwyższych wśród wszystkich chorób zakaźnych. W 2023 r. w całeeej Polsce odnotowano ponad 223 tysiące zachorowań, w tym około 17,8 tys. w województwie śląskim.

Najskuteczniejszą metodą zapobiegania jest szczepienie ochronne. W Programie Szczepień Ochronnych przewidziano dwie dawki szczepionki przeciw ospie wietrznej pierwsza od 12. miesiąca życia, druga po upływie minimum 6 tygodni. Szczepienia są obowiązkowe dla dzieci z grup ryzyka np. przebywających w placówkach opiekuńczych, z chorobami przewlekłymi), a dla pozostałych zalecane.

Tab. 5 Zachorowalność w województwie śląskim na Ospę wietrzną w latach 2020-2023

Rok

Województwo

Wojewód.

Przypadki

Zapadalność (na 100 tys.)

Hospitalizacje – liczba

Hospital. – liczba

Hospitalizacje – %

Hospital. – %

2020

Śląskie

12 500

270,0

110

0,9%

2021

Śląskie

8 900

190,0

80

0,9%

2022

Śląskie

15 200

325,0

150

1,0%

2023

Śląskie

17 800

380,0

170

1,0%

Krztusiec (pertussis, koklusz) to ostra choroba zakaźna dróg oddechowych wywoływana przez bakterię Bordetella pertussis. Przenosi się drogą kropelkową, a jej przebieg charakteryzuje się napadowym kaszlem, często z bezdechami i wymiotami. Szczególnie niebezpieczny jest u niemowląt i małych dzieci, u których może prowadzić do poważnych powikłań, a nawet zgonu. W Polsce stosuje się powszechne szczepienia przeciw krztuścowi od lat 60. XX w., co znacząco ograniczyło zapadalność. Obecnie szczepienie realizowane jest w ramach szczepionki skojarzonej DTP (błonica, tężec, krztusiec), zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych: podawane są dawki podstawowe w 2., 3–4. i 5–6. miesiącu życia oraz dawki przypominające w 16–18. miesiącu życia, w 6. roku i w 14. roku życia.  W ostatnich latach obserwuje się jednak okresowe wzrosty zachorowań związane z wygasaniem odporności poszczepiennej u młodzieży i dorosłych. W 2023 r. zarejestrowano 480 przypadków występowania krztuśca w województwie śląskim.

Tab. 6 Zachorowalność w województwie śląskim na krztusiec w latach 2020-2023

Rok

Województwo

Wojewód.

Przypadki

Zapadalność (na 100 tys.)

Hospitalizacje – liczba

Hospital. – liczba

Hospitalizacje – %

Hospital. – %

2020

Śląskie

95

2,0

20

21,1%

2021

Śląskie

60

1,3

10

16,7%

2022

Śląskie

210

4,5

45

21,4%

2023

Śląskie

480

10,2

100

20,8%

Zakażenia rotawirusoweRotawirusy to wirusy należące do rodziny Reoviridae; są jedną z najczęstszych przyczyn ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego (biegunki) u dzieci do 5 roku życia. Zakażenie przenosi się głównie drogą fekalno-pokarmową, przez zanieczyszczone ręce, powierzchnie, przedmioty. Objawy to wymioty, biegunka (często wodnisto-żółta, bez krwi), gorączka, utrata apetytu, ryzyko odwodnienia, zwłaszcza u małych dzieci. W 2023 r. odnotowano 6 115 przypadków w skali kraju, w woj. śląskim było 1 124 przypadki. Dla porównania w 2022 r. łączna liczba przypadków w Polsce wyniosła 34 211. Skuteczną profilaktyką populacyjną w Polsce jest szczepienie niemowląt.


Tab. 7 Rotawirusy v latach 2022-2023

Rok

RP liczba przypadków

RP zapadalność (na 100 tys.)

woj. śląskie liczba przypadków

woj. śląskie zapadalność (na 100 tys.)

2022

95

2,0

20

21,1%

2023

60

1,3

10

16,7%

KATEGORIA