Śląsk to region historyczny, który przez wieki przekraczał dzisiejsze granice państwowe. Zarówno czeski, jak i polski Śląsk łączy nie tylko podobne krajobrazy i góry, ale także tradycje, kultura i dziedzictwo przemysłowe. Niezależnie od tego, czy wybierzesz się na czeską Łysą Górę, czy na polską Baranią Górę, w obu przypadkach znajdziesz się w Beskidach – górach, które łączą ludzi po obu stronach granicy.
Cechą wspólną krajów jest również przemysłowa przeszłość. Dolny obszar Vítkovic w Ostrawie oraz górnośląskie kopalnie w Katowicach, Zabrzu i Rybniku przypominają, że to tutaj pisała się historia przemysłu ciężkiego w Europie Środkowej. Dziś zabytki te zostały przekształcone w centra kulturalne i turystyczne, które opowiadają historię pracy górników i hutników.
Historyczne miasta, takie jak Cieszyn/Czeski Cieszyn, pokazują, jak wpływy czeskie i polskie przeplatają się na niewielkiej przestrzeni. Wspólne festiwale folklorystyczne, festiwale muzyczne i nowoczesne wydarzenia udowadniają, że granice nie przeszkadzają nam się spotykać.
Śląsk czeski i polski łączy także gościnność i kuchnia. Po obu stronach granicy dobrze smakuje śląska rolada z kluskami i kapustą, a także wołoski frgál czy kołocz śląski. A piwo? Czy to Radegast w Nošovicach, czy Tyskie w Tychach – to zawsze symbol dobrego towarzystwa.
Do 1918 r. granica przebiegała bardziej „w głąb lądu”
Monarchia Habsburgów kontra Prusy: Śląsk był podzielony politycznie, ale przeplatał się gospodarczo. Rozwijające się okręgi węglowe i metalurgiczne (region ostrawsko-karwiński, Górny Śląsk) przyciągały siłę roboczą z dużego obszaru. Migracja miała głównie charakter wewnątrzeuropejski i regionalny, bez obecnych systemów paszportowych; Ludzie wyjeżdżali do miejsc, gdzie była praca w kopalniach, hutach i na kolei.
1918–1938: Nowe granice państwa, ale „mały ruch graniczny”
Po I wojnie światowej powstała Czechosłowacja i Polska; W 1920 r. doszło do podziału kraju cieszyńskiego (Cieszyn/Czeski Cieszyn) i utworzono „twardszą” granicę państwową. Mimo to istnieją porozumienia w sprawie małego ruchu granicznego i dojazdów do pracy, zwłaszcza w aglomeracji cieszyńsko-tyczyńskiej i Bogumin–Chałupki. Przemysł (kopalnie, huty, koksownie, wagony) nadal zasysa ludzi z obu stron; Ważne są kolejowe i kontraktowe roboty transgraniczne.
1939–1945: Wojna i okupacja
Granice międzynarodowe praktycznie zanikają – region jest zintegrowany z gospodarką wojenną Niemiec. Przepływ siły roboczej jest wymuszony (transfery, całkowite rozmieszczenie) – jest to historycznie wyjątkowy okres, którego nie można porównać z migracją cywilną.
1945–1989: „twarda” granica socjalistyczna
Po wojnie nowe granice, wysiedlenia Niemców, przesiedlenia, nacjonalizacja. Czechosłowacja i Afryka Południowa należą do RWPG, teoretycznie koordynacja gospodarcza, praktycznie niska mobilność osobista. Zatrudnienie transgraniczne jest raczej wyjątkiem (przydziały państwowe, wymiana firm, praca w niepełnym wymiarze godzin), ale zakupy i kontakty z rodziną w dozwolonym reżimie są powszechne. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych w przemyśle ciężkim pojawiły się ukierunkowane transfery siły roboczej, ale były one zarządzane administracyjnie, a nie „wolnorynkowe”.
1989-2004: otwarcie granicy, ale nadal bez UE
Po 1989 r. nastąpiło gwałtowne rozluźnienie: wzrasta liczba wyjazdów na zakupy, usługi, pojawiają się pierwsze agencje pracy tymczasowej i sezonowe prace tymczasowe za granicą. Zmiany gospodarcze w górnictwie i hutnictwie (dekoniunktura, restrukturyzacja) tworzą nowe wzorce: część Polaków wyjeżdża do pracy w czeskim przemyśle (Ostrawa, Frýdek-Místek, później Nošovice), Czesi częściej wyjeżdżają w calach usługowych/IT/nauka w Polsce (mniejsza liczba).
2004-2007: Wspólny rynek UE, ale nadal kontrole
Przystąpienie Republiki Czeskiej i Rzeczypospolitej Polskiej do UE (2004) = prawo do swobodnego przepływu pracowników; Ułatwiona zostanie rejestracja i koordynacja społeczna (późniejszy dekret nr 883/2004). Mimo to kontrole graniczne pozostają – codzienne dojazdy do pracy są już możliwe.
Od 2007 r.: Schengen, nowoczesna praca na granicy
Schengen (2007) znosi stałe kontrole z powodu gwałtownego wzrostu liczby codziennych dojazdów do pracy na obszarach przygranicznych (Cieszyn/Czeski Cieszyn, Bogumin/Chałupki, Jabłonków). Najważniejsze atuty: różnice w wynagrodzeniach, bliskość językowa i kulturowa, dobre połączenia (drogi, pociągi). Polacy masowo kierują się do czeskiego przemysłu wytwórczego (motoryzacyjne Nošovice – Hyundai, komponenty, Třinecké železárny, logistyka, usługi). Czesi w Polsce tworzą mniejszy nurt (korporacje w Katowicach i Warszawie, środowisko akademickie, służba zdrowia, IT; częściowo handel detaliczny/turystyka w strefie przygranicznej).
2020–2021: epizod covidowy
Czasowe zamknięcie granic, dozwolone „korytarze dojazdowe”, testy – spowodowały krótkotrwały spadek pracy transgranicznej. Po przywróceniu zwolnień na przekraczanie granicy dojazdy do pracy szybko wracają.
Dziś: codzienna mobilność
Standardem są codzienne dojazdy z Polski do Czech (głównie Kraju Morawsko-Śląskiego) – łącznie to nawet kilkadziesiąt tysięcy osób. Decydującymi czynnikami są wysokość wynagrodzeń, stabilność kursu CZK/PLN oraz koordynacja społeczna UE (ubezpieczenia, podatki, status „pracownika transgranicznego”). Czesi w Polsce: mniesza ilość, ale więcej jest wysoko wykwalifikowanych pracowików.
"Odkryj kraj morawsko-śląski – miejsce, w którym spotykają się natura, historia i energia"
Kraj morawsko-śląski to region kontrastów, które razem tworzą niepowtarzalną całość. W jednym miejscu znajdziesz dzikie piękno Beskidów i Jesioników, przyciągające wzrok zabytki przemysłowe regionu ostrawskiego, historyczne miasta Śląska i różnorodną kulturę czesko-polsko-słowackiego pogranicza.
Przyroda i góry.
Wybierz się na Łysą Górę, królową Beskidów, wybierz się na spacer grzbietami Jesioników lub odkryj romantyczny Obszar Chronionego Krajobrazu Poodří z malowniczymi rozlewiskami Odry. Czekają na Ciebie szlaki turystyczne, ścieżki rowerowe i nowoczesne ośrodki narciarskie.
Przemysłowy urok Ostrawy
Dolna część Vítkovic zachwyci Państwa przekształceniem stalowego serca Europy w nowoczesne centrum kulturalne i edukacyjne. Odwiedź kultową Bolt Tower, Muzeum U6 lub Kopalnię Michał i poczuj atmosferę miejsca, w którym pisano historię przemysłu.
Historia i tradycje
Można spacerować po renesansowym rynku w Nowym Jiczynie, odkrywać tajemnice Śląskiej Harty lub chłonąć atmosferę Czeskiego Cieszyna. Region obfituje w festiwale folklorystyczne i festiwale muzyczne na światowym poziomie.
Gastronomia
Skosztuj wołoskich frgályi, kyselicy, regionalnego piwa Radegast lub tradycyjnych śląskich specjałów. Kraj morawsko-śląski to miejsce, w którym tradycyjna kuchnia spotyka się z nowoczesną gastronomią.
Festiwale i kultura
Od znanego na całym świecie festiwalu Colours of Ostrava, przez maj Janáčka, aż po Festiwal Gorol, kultura i muzyka ożywają tu w wyjątkowym otoczeniu gór i terenów przemysłowych.
Kraj morawsko-śląski – poczuj energię, która łączy przyrodę, historię i ludzi.
Wystarczy zrobić krok i udać się na północny wschód Republiki Czeskiej – gdzie czekają na Ciebie niezapomniane przeżycia.
Województwo śląskie łączy Beskidy, tętniącą życiem metropolię Katowice, przemysłowe dziedzictwo Górnego Śląska, silną scenę kulturalną i muzyczną, tradycyjną śląską kuchnię oraz atrakcyjne ośrodki narciarskie i rowerowe.
Przyroda i góry
Dziedzictwo kulturowe i przemysłowe
Festiwale i kultura
Sport i aktywny wypoczynek
Gastronomia
Wyjątkowa lokalizacja
Początki miasta Cieszyn sięgają IX wieku. Założenie miasta miało miejsce najprawdopodobniej około 1217 roku, co potwierdzają źródła pisane oraz badania historyków prawa i administracji miejskiej. Od końca XIII wieku Cieszyn pełnił funkcję stolicy Księstwa Cieszyńskiego, które w 1327 roku stało się lennem Korony Czeskiej, zachowując jednak znaczną autonomię polityczną i gospodarczą.
Po podziale monarchii Habsburgów w XVI wieku miasto znalazło się w granicach Śląska Austriackiego, co ukształtowało jego wielokulturowy charakter i silne związki z Europą Środkową. Do dziś w lokalnej tradycji obecna jest legenda o trzech braciach Bolku, Leszku i Cieszku którzy po długiej rozłące spotkali się u źródła na Górze Zamkowej i z radości założyli osadę, nadając jej nazwę „Cieszyn”.
Miasto Cieszyn położone jest w południowej części Rzeczypospolitej Polskiej,
w województwie śląskim, bezpośrednio nad rzeką Olzą, która obecnie stanowi granicę państwową z Republiką Czeską. Z punktu widzenia podziału administracyjnego, Cieszyn pełni funkcję siedziby powiatu cieszyńskiego. W ujęciu fizycznogeograficznym znajduje się
na obszarze zachodnich Beskidów Śląskich, w obrębie Pogórza Śląskiego, stanowiącego część przedgórza Karpat.
Usytuowane jest na wysokości około 310 metrów nad poziomem morza i charakteryzuje się urozmaiconą rzeźbą terenu oraz wysokimi walorami krajobrazowymi.
Ze względu na swoje położenie strategiczne, zarówno komunikacyjne, jak i gospodarcze, Cieszyn odgrywał istotną rolę w regionie już na początku XX wieku.
Po zakończeniu I wojny światowej, w wyniku rozpadu Austro‑Węgier, zarówno Polska, jak i Czechosłowacja zgłaszały suwerenne pretensje do Śląska Cieszyńskiego, ze szczególnym naciskiem na miasto Cieszyn jako ważny ośrodek przemysłowy i węzłowy w zakresie transportu kolejowego. W dniu 5 listopada 1918 roku lokalne polskie i czeskie władze zawarły umowę tymczasową dotyczącą podziału obszaru wzdłuż rzeki Olzy. Był to akt
o charakterze administrative agreement, który jednak nie rozstrzygał sporu na poziomie państwowym. Centralne rządy obu stron nie zaakceptowały tej konwencji, podnosząc argumenty strategiczne. Czechosłowacja podkreślała konieczność kontroli nad linią kolejową z Košic do Bohumína, kluczową dla komunikacji z Słowacją.
21 stycznia 1919 roku konflikt przerodził się w działania zbrojne (tzw. wojna siedmiodniowa), zakończone podpisaniem rozejmu 3 lutego 1919 roku w Paryżu. Umowa rozejmowa przewidywała utworzenie linii demarkacyjnej, jednak trwałe porozumienie wymagało dalszych decyzji międzynarodowych.
Ostateczne rozwiązanie konfliktu zostało podjęte przez Konferencję Ambasadorów
w Spa (Belgia) w dniu 28 lipca 1920 roku. Jej decyzja stanowiła arbitraż międzynarodowy: zachodnią część Śląska Cieszyńskiego, w tym przemysłowy region Karwina oraz część miasta (obejmując zachodnie przedmieścia Cieszyna i stację kolejową), przyznano Czechosłowacji, natomiast część wschodnią, wraz z historycznym centrum Cieszyna przekazano Polsce. Rzeka Olza została uznana za naturalną granicę między państwami.
W wyniku decyzji Spa Polska otrzymała obszar ok. 1 000 km² zamieszkały przez około 143 000 osób, natomiast Czechosłowacja – około 1 300 km² z populacją sięgającą 284 000,
w tym około 120 000 Polaków (transgraniczna mniejszość na terytorium nowego państwa).
Formalizacją podziału było podpisanie traktatu między Polską a Czechosłowacją w grudniu 1920 roku, który ustalał warunki współistnienia na pograniczu cieszyńskim. W praktyce ograniczał ruch graniczny i przekształcił wspólne miasto w dwa oddzielne ośrodki: polski Cieszyn i czeski Český Těšín.
Konsekwencje podziału były dalekosiężne zarówno politycznie, jak i społecznie.
W wyniku podziału tysiące mieszkańców zostało oddzielonych przez nową granicę, a instytucje edukacyjne, kulturalne i administracyjne zostały zmuszone do reorganizacji w nowych realiach. Śląsk Cieszyński został formalnie podzielony, przy czym zachodnia część pozostała w granicach Czechosłowacji, pomimo znacznego odsetka ludności polskiej.
W wyniku decyzji w Spa powstała także trwała struktura graniczna, która została
po II wojnie światowej przywrócona po zniesieniu okupacji. Ostateczne potwierdzenie granicy nastąpiło w 1958 roku, w ramach polsko‑czeskiej umowy granicznej podpisanej w Warszawie, potwierdzającej wcześniejszy status quo. Powierzchnia miasta obejmuje około 28,6–28,7 km.
